تبلیغات
. - گزارشی از چند کتاب فرهنگ لغت عربی

دانشجوی علوم قرآنی هستم. تصمیم دارم با درج نگاشته هایم، فرصتی برای نقد و بررسی و اصلاح اندیشه هافراهم آید. باسپاس .

 
گزارشی از چند کتاب فرهنگ لغت عربی
نویسنده : هادی رحیم زاده
تاریخ : شنبه 19 اردیبهشت 1394

بسمه تعالی

امام علی(علیه السلام): بر شما باد بگفتارهاى سنجیده با خرد نه بهر چه روایت شود، همت کم‏خردان جمع روایات است و همت دانشمندان درایت‏ و فهم، هم را دیدار کنید و حدیث را یادآور شوید و اگر نکنید کهنه شود و از دست برود. (گنجینه معارف شیعه إمامیه ، ج2، ص29)

 

گزارشی از چند کتاب لغت

اخیرا در یکی از مراجعات به کتابخانه دانشکده علوم قرائت تهران از 11 کتاب فرهنگ لغت، واژه عجز مورد بازدید واقع شد که ماحصل هریک به همراه شرح مختصری از شیوه نگارش آنها در ادامه می آید:

1-    العین

مولف: ابوعبدالرحمن خلیل بن احمد فراهیدی(100- 175 هن)

خلیل در العین روش جدیدی را که تا آن زمان در میان عرب متداول نبود ابداع و لغات را براساس آن دسته بندی نمود. خلیل در جمع واژگان بر دو اصل تکیه داشت؛ یکی مخارج حروف و دیگری طبقه بندی واژگان بر پایه محاسبات ریاضی است.

ابن کیسان از مردی از خلیل نقل می کند : به همزه از این جهت آغاز نکردم که در آن نقص و تغییر و حذف رخ می­دهد و با الف شروع نکردم چون در آغاز کلمه نیاید و در اسم و فعل و حرف جز زاید و یا مبدل نیست، و با هاء نیز شروع نکردم چون مهموسه­ی خفیه است و برایش صدایی نیست. پس به جایگاه دوم آمدم که در ان عین و حاء بود و عین را از حاء آشکارتر دیدم و به آن شروع کردم تا در تالیف نیکوتر باشد.

خلیل حروف الفبا را بر اساس ترتیب تصاعدی مخرج آن­ها دسته بندی نموده است، به این صورت که از پایین ترین مخرج که حلق است شروع و به نزدیک ترین ان به لب پایان می دهد. زبان شناسان این دسته بندی را روش الفبایی-آوایی نامیده اند که بصورت زیر است:

ا) ع،ح،ه،خ،غ «حروف حلقی»

2) ق،ک «حروف لهَوی»

3) ج، ش،ض «حروف شجری»

4)ص،س،ز «حروف اَسَلی»

5)ط،د،ت «حروف نطعی»

6)ظ،ذ،ث «حروف لثوی»

7)ر،ل،ن «حروف ذولقی»

8)ف،ب،م «حروف شفوی»

9)و،ا،ی،همزه «حروف جوفی»

خلیل مخارج را بر اساس مخرج در چهار گروه دسته بندی کرد: حلقی(1)، زبانی(2-7)، لبی(8)، هوایی(9)

در کتاب العین به 653 آیه قرآن و 428 مرود از احادیث در توضیح معنای واژه ها استشهاد کرده است.

عجز: أعجزنی فلان اذا عجزت عن طلبه و إدراکه. والعجزُ نقیض الحزم. و عَجَزَ یَعجِزُ عجزا فهو عاجزً ضعیف. قال الأعشی: فذاک و لم یُعجِز من الموت ربَّه.

2-     مقاییس اللغه

مولف: ابی الحسین احمد بن فارس زکریا متوفی 395 ه)

او واژگان را از کتاب همزه آغاز و به کتاب یاء پایان می دهد. آن گاه هرکتاب را به سه باب  ثنائی و رباعی مضاعف، باب ثلاثی اصلی و باب کلمات بیشتر از سه حرف اصلی تقسیم نموده است. حرف دوم را هم بر اساس حروف الفبا شروع کرده است. و ذیل واژه عجز آن چنین آمده:

عجز: العین و الجیم و الزاء اصلانِ صحیحان، یدلُّ احدهما علی الضعف، والاخر علی مؤخَّرالشیء.

3-     الصحاح

مولف: ابونصر اسماعیل بن الحماد الجوهری. تاریخ وفات او دقیقا مشخص نیست.از لغویان قرن چهارم محسوب می شود.

نام اصلی این کتاب «تاج اللغه و صحاح العربیه» و معروف به صحاح است.

بر اساس حرف آخر کلمات و با ترتیب الفبایی تالیف شده. باب را برای حرف آخر و فصل را برای حرف اول برگزید. در باب زا فصل العین چنین آمده است:

والعَجزُ: الضعف. تقول: عَجَزتُ عن کذا.

والاعجازهُ : ما تُعظَّمُ به المرأهُ عجیزتَها.

4-     المفردات فی الفاظ القرآن

مولف: حسین بن محمد معروف به راغب اصفهانی (502-425 هجری)

در مقدمه چنین آمده است: نخستین علمی که برای درک و فهم قرآن نیاز داریم و لازم است مورد توجه قرار گیرد، تحقیق در الفاظ مفرد و واژگان قران است.

این کتاب براساس ریشه کلمات قرآن و با ترتیب الفبایی تالیف شده است.

إعجاز: عاجز و ناتوان کردن

وَأَنَّا ظَنَنَّا أَنْ لَنْ نُعْجِزَ اللَّهَ فِی الْأَرْضِ وَلَنْ نُعْجِزَهُ هَرَبًا« جن12» ،  وَاعْلَمُوا أَنَّکُمْ غَیرُ مُعْجِزِی اللَّهِ وَأَنَّ اللَّهَ مُخْزِی الْکَافِرِینَ«توبه2»، وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِینَ«یونس53»،  إِنَّهُمْ لَا یعْجِزُونَ«انفال59»

5-     مجمع البحرین و مطلع النیرین فی غریب الحدیث و القرآن الشریفین

مولف: فخرالدین بن محمد طریحی ( م 1085)

این کتاب بر اساس ریشه لغات روایی شیعه و با ترتیب الفبایی تالیف شده است. در صفحه 124 چنین آمده"

عجز: ( و ما انتم بمعجزین) [29/22]

الإعجاز : أن یأتی الانسان بشیءٍ یعجزُ خصمه و یقصرُ دونه.

6-     لسان العرب

مولف: ابی الفضل جمال الدین محمدبن مکرم ابن منظور الافریقی المصری (م. 711ق)

وی در مقدمه لسان العرب، شرافت زبان عربی را به جهت نزول قرآن می داند.

روش ابن منظور در لسان به این صورت است که، حروف زائد واژگان را حذف و حروف اصلی محذوف و عله را اصل خود بازگردانده و شکل مفرد، مذکر و غیر مصغر واژگان را مبنای کار خود قرار داده است. نزدیک به هشتادهزار واژه در آن گرد امده است. در لسان به حدود پنج هزار آیه و بیش از هفت هزار حدیث استشهاد نموده است.

این کتاب بر اساس الفبای حرف آخر کلمات نگاشته شده و دارای 28 باب به تعدا حروف الفبا است. در مجلد الخامس در فصل العین المهمله ذیل عجز چنین آمده است:

عجز: العَجزُ: نقیض الحَزم، عَجَزَ عن الأمر یَعجِزُ و عَجِزَ عجزاً فیهما؛

7-     قاموس قرآن

مولف: سیدعلی اکبر قرشی(1307ش)

این کتاب براساس کلمات قرآن و ترتیب حروف الفبا تالیف شده است.

اعجاز: یعنی عاجز کردن (وَأَنَّا ظَنَنَّا أَنْ لَنْ نُعْجِزَ اللَّهَ فِی الْأَرْضِ وَلَنْ نُعْجِزَهُ هَرَبًا« جن12»)، وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِینَ«یونس53» شما عاجز کننده­ی خدا نیستید و از اراده و فعل او جلوگیری نتوانید کرد.

8-     تاج العروس من جواهرالقاموس

مولف: السید محمد مرتضی بن محمد الحسینی الزبیدی ( متوفی 1205ق )

همان گونه که از نام کتاب«تاج العروس من جواهر القاموس» پیدا استف این کتاب در شرح «قاموس المحیط»فیروز آبادی نوشته شده است. نزدیک 120 هزار لغت در تاج العروس گردآوری شده است.

 بر اساس حرف آخر ریشه کلمه تالیف شده مثلا واژه عجز در باب زا، فصل العین قرار گرفته است. در جلد 15-16 و جزء خامس عشر ذیل کلمه عجز چنین آمده است؛

عجز: (العجز، مثلثه)، العجز ( کَندُس و کَتِف)، خمس لغات، والضم لُغتان فی العَجزُ بمعنی( مؤخَّر الشیءِ، أی آخِره)

9-     التحقیق

مولف: حسن المصطفوی

این کتاب بر اساس ریشه کلمات و ترتیب الفبا تالیف شده است.

عجز: أصلان صحیحان یدلّ احدهما علی الضعف، و الاخر علی مؤخّر الشیء

10-  الفروق فی اللغه

مولف: ابوهلال عسکری( متوفی 395 ه)

در جلد اول صفحه 277 د رتفاوت میان عجز و منع چنین آمده:

تفاوت میان عجز و منع آنست که عجز، مضادّ قدرت است همچون تضاد ناسازگاریها.

عجز به متعلق قدرت وابستگی دارد، البته بطور عکس، در صورتی که منع آن چیزی است که به خطر آن قدرتمند ، از انجام فعل متعذر است. منع با عجز رابطه ای ندارد.

11-  النهایه فی غریب الحدیث و الاثر

مولف:  ابن الاثیر( 544- 606 ه)

بر اساس الفبای حرف آخر کلمه و بعد کلمه دوم ، در باب العین مع الجیم ذیل واژه عجز چنین آمده است:

(عجز) فیه «لاتدبّروا أاعجازَ اُمورٍ قد وَلَّت صدورها»

الاعجازُ جمع عَجزٍ و هو مؤخر الشیء یریدُ بها اواخِرَ الامور، و صدورها أوائلها، یحرِّض علی تدبُّر عواقِب الامور قبل الدخول فیها، و لا تُتبَع عند تَوَلّیها و فواتِها.

 

رحیم زاده

 




::
می توانید دیدگاه خود را بنویسید
Big Tits Webcams جمعه 3 اسفند 1397 07:46 ق.ظ
I do believe all of the ideas you've presented in your post.
They're really convincing and can definitely work. Nonetheless, the posts are too quick for starters.

May you please prolong them a bit from next time?
Thank you for the post.
kadikoy escort جمعه 3 اسفند 1397 06:58 ق.ظ
I have been browsing online more than 3 hours
today, yet I never found any interesting article
like yours. It is pretty worth enough for me.

In my view, if all website owners and bloggers made good content as you did, thhe
internet will be much more useful than ever before.
beylikduzu escort چهارشنبه 1 اسفند 1397 03:35 ب.ظ
Quality content is the key to interest the users to paay a visit the web page,
that's what this web page is providing.
Free Adult Games چهارشنبه 1 اسفند 1397 11:20 ق.ظ
Thanks for sharing your thoughts about . - گزارشی از چند
کتاب فرهنگ لغت عربی. Regards
Togel Online سه شنبه 30 بهمن 1397 06:35 ب.ظ
Howdy! I know this is kinda off topic but I was wondering if you knew where I could find a captcha plugin for my comment
form? I'm using the same blog platform as yours and I'm having trouble finding one?
Thanks a lot!
Togel Online سه شنبه 30 بهمن 1397 06:35 ب.ظ
Howdy! I know this is kinda off topic but I was wondering if you knew where I could find a captcha plugin for my comment
form? I'm using the same blog platform as yours and I'm having trouble finding one?
Thanks a lot!
fatih escort سه شنبه 30 بهمن 1397 03:38 ب.ظ
Thanks for another informative blog. Where else may just
I am getting that kind of info written in such an ideal method?
I have a venture that I'm simply now running on, aand
I've been at the glance out for such information.
העלאת מסת שריר והורדת אחוזי שומן دوشنبه 29 بهمن 1397 01:48 ب.ظ
Asking questions are really fastidious thing if you are not understanding something completely, however this post
offers nice understanding even.
Togel Hongkong شنبه 27 بهمن 1397 12:12 ب.ظ
Valuable info. Lucky me I found your web site by accident,
and I'm stunned why this accident didn't came
about earlier! I bookmarked it.
Togel Hongkong شنبه 27 بهمن 1397 12:12 ب.ظ
Valuable info. Lucky me I found your web site by accident,
and I'm stunned why this accident didn't came
about earlier! I bookmarked it.
scissors japanese how to say شنبه 27 بهمن 1397 02:22 ق.ظ
Thesе scissoгs are generally made with Japanese Steel.
Best Online Dating یکشنبه 21 بهمن 1397 12:23 ب.ظ
Are you searching for love? Have you tried unsuccessfully to meet the person of your dreams at other sites?
Almost all of those dating sites are a waste of your time.
Check out http://bestonlinedating.xyz and see what the difference is.
It’s full of good looking women who are searching for Mr.
Right. Join today and be prepared to live happily ever after.
Meet Horny Girls سه شنبه 16 بهمن 1397 01:26 ق.ظ
There are horny girls in your area who want to fuck so bad.
Are you seeking a fuck buddy? Do you want to have some no strings attached fun?
If you are, then http://meethornygirls.xyz is the place to go.
All the girls there are horny and they put out.
Get Laid شنبه 13 بهمن 1397 01:13 ب.ظ
Right his very second you could be getting laid.

Think about that for a moment. You could be having sex
instead of jerking off. Go to http://getlaid.xyz and find yourself a woman who
wants to fuck. You’ll be surprised when you’re balls
deep inside a pretty princess.
Sex Münster سه شنبه 9 بهمن 1397 11:16 ق.ظ
When I initially commented I clicked the "Notify me when new comments are added" checkbox and
now each tiime a comment is added I get three emails with the same comment.
Is there any way you ccan remove people from that service?

Appreciate it!
Whatsapp Sexkontakte سه شنبه 9 بهمن 1397 04:40 ق.ظ
Hiya! Quick question that's entirely off topic.

Do you know how to make your site mobile friendly?
My weblog looks eird when viewing from mmy iphone.
I'm trhing to find a template or plugin that might be
able to resolvve this problem. If you have any recommendations,
please share. Many thanks!
Oma ficken سه شنبه 9 بهمن 1397 03:48 ق.ظ
I aam not sure where you're getting your information, but good
topic. I needs too spend some time learning more orr understanding more.

Thanks for fantastic information I waas looking for this information for my
mission.
sell cbd online دوشنبه 8 بهمن 1397 05:57 ب.ظ
I think that is one of the such a lot vital
information for me. And i'm happy studying your article.

However wanna statemebt on few general things, The website style is perfect, the articles is in point of fact great : D.

Good task, cheers
sexkontakte دوشنبه 8 بهمن 1397 02:20 ق.ظ
Excellent blog here! Also your site loads up
very fast! What host are you using? Can I geet your affiliate
link to your host? I wish my site loaded up as fast as yours lol
J. Cole - Middle Child شنبه 6 بهمن 1397 01:23 ق.ظ
Check out the latest J. Cole song called Middle Child
here http://dapalan.com/RkHo
Funny Beard چهارشنبه 3 بهمن 1397 10:29 ق.ظ
Hello colleagues, good piece of writing and pleasant urging
commented here, I am actually enjoying by these.
Olejek konopny سه شنبه 2 بهمن 1397 09:32 ق.ظ
I appreciate, result in I discovered exactly what I
was taking a look for. You have ended my 4 day lengthy hunt!
God Bless you man. Have a great day. Bye
Cbd سه شنبه 2 بهمن 1397 09:04 ق.ظ
After I initially commented I seem to have clicked on the -Notify me when new comments are
added- checkbox and now whenever a comment is added I recieve 4 emails with the exact same comment.
Is there a means you can remove me from that service? Many thanks!
Olejki CBD سه شنبه 2 بهمن 1397 06:58 ق.ظ
My family members every time say that I am killing my
time here at net, but I know I am getting knowledge everyday by reading thes pleasant articles or reviews.
Olej z konopni CBD سه شنبه 2 بهمن 1397 05:08 ق.ظ
When I initially commented I clicked the "Notify me when new comments are added" checkbox and now each time a comment is added I get several emails with the same comment.
Is there any way you can remove people from that service?
Many thanks!
krzem organiczny z borem یکشنبه 30 دی 1397 04:49 ب.ظ
Very nice write-up. I certainly love this site. Keep writing!
krzem organiczny opinie یکشنبه 30 دی 1397 03:34 ب.ظ
Pretty! This has been an incredibly wonderful article.
Many thanks for providing this information.
krzem organiczny w płynie شنبه 29 دی 1397 06:58 ق.ظ
You really make it seem so easy with your presentation but I find this topic to be
actually something that I think I would never understand.
It seems too complicated and extremely broad for me.

I'm looking forward for your next post, I'll try to get the
hang of it!
Krzem Z Borem شنبه 29 دی 1397 04:39 ق.ظ
My spouse and I absolutely love your blog and find the majority of your post's to be
just what I'm looking for. Does one offer guest writers to
write content in your case? I wouldn't mind publishing a post or elaborating on a number of the subjects you write concerning here.
Again, awesome site!
polycom group 500 سه شنبه 25 دی 1397 07:56 ب.ظ
Its like yoou learn my mind! You appear too know so mucfh about this, such
as you wrote the book in it or something. I thinkk that youu could do with some pwrcent to force the message house
a bit, however instead of that, this is wonderful blog.
A great read. I will definitely be back.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30
 
» تعداد مطالب :
» تعداد نویسندگان :
» آخرین بروز رسانی :
» بازدید امروز :
» بازدید دیروز :
» بازدید این ماه :
» بازدید ماه قبل :
» بازدید کل :
» آخرین بازدید :