تبلیغات
. - گزارشی از چند کتاب فرهنگ لغت عربی

دانشجوی علوم قرآنی هستم. تصمیم دارم با درج نگاشته هایم، فرصتی برای نقد و بررسی و اصلاح اندیشه هافراهم آید. باسپاس .

 
گزارشی از چند کتاب فرهنگ لغت عربی
نویسنده : هادی رحیم زاده
تاریخ : شنبه 19 اردیبهشت 1394

بسمه تعالی

امام علی(علیه السلام): بر شما باد بگفتارهاى سنجیده با خرد نه بهر چه روایت شود، همت کم‏خردان جمع روایات است و همت دانشمندان درایت‏ و فهم، هم را دیدار کنید و حدیث را یادآور شوید و اگر نکنید کهنه شود و از دست برود. (گنجینه معارف شیعه إمامیه ، ج2، ص29)

 

گزارشی از چند کتاب لغت

اخیرا در یکی از مراجعات به کتابخانه دانشکده علوم قرائت تهران از 11 کتاب فرهنگ لغت، واژه عجز مورد بازدید واقع شد که ماحصل هریک به همراه شرح مختصری از شیوه نگارش آنها در ادامه می آید:

1-    العین

مولف: ابوعبدالرحمن خلیل بن احمد فراهیدی(100- 175 هن)

خلیل در العین روش جدیدی را که تا آن زمان در میان عرب متداول نبود ابداع و لغات را براساس آن دسته بندی نمود. خلیل در جمع واژگان بر دو اصل تکیه داشت؛ یکی مخارج حروف و دیگری طبقه بندی واژگان بر پایه محاسبات ریاضی است.

ابن کیسان از مردی از خلیل نقل می کند : به همزه از این جهت آغاز نکردم که در آن نقص و تغییر و حذف رخ می­دهد و با الف شروع نکردم چون در آغاز کلمه نیاید و در اسم و فعل و حرف جز زاید و یا مبدل نیست، و با هاء نیز شروع نکردم چون مهموسه­ی خفیه است و برایش صدایی نیست. پس به جایگاه دوم آمدم که در ان عین و حاء بود و عین را از حاء آشکارتر دیدم و به آن شروع کردم تا در تالیف نیکوتر باشد.

خلیل حروف الفبا را بر اساس ترتیب تصاعدی مخرج آن­ها دسته بندی نموده است، به این صورت که از پایین ترین مخرج که حلق است شروع و به نزدیک ترین ان به لب پایان می دهد. زبان شناسان این دسته بندی را روش الفبایی-آوایی نامیده اند که بصورت زیر است:

ا) ع،ح،ه،خ،غ «حروف حلقی»

2) ق،ک «حروف لهَوی»

3) ج، ش،ض «حروف شجری»

4)ص،س،ز «حروف اَسَلی»

5)ط،د،ت «حروف نطعی»

6)ظ،ذ،ث «حروف لثوی»

7)ر،ل،ن «حروف ذولقی»

8)ف،ب،م «حروف شفوی»

9)و،ا،ی،همزه «حروف جوفی»

خلیل مخارج را بر اساس مخرج در چهار گروه دسته بندی کرد: حلقی(1)، زبانی(2-7)، لبی(8)، هوایی(9)

در کتاب العین به 653 آیه قرآن و 428 مرود از احادیث در توضیح معنای واژه ها استشهاد کرده است.

عجز: أعجزنی فلان اذا عجزت عن طلبه و إدراکه. والعجزُ نقیض الحزم. و عَجَزَ یَعجِزُ عجزا فهو عاجزً ضعیف. قال الأعشی: فذاک و لم یُعجِز من الموت ربَّه.

2-     مقاییس اللغه

مولف: ابی الحسین احمد بن فارس زکریا متوفی 395 ه)

او واژگان را از کتاب همزه آغاز و به کتاب یاء پایان می دهد. آن گاه هرکتاب را به سه باب  ثنائی و رباعی مضاعف، باب ثلاثی اصلی و باب کلمات بیشتر از سه حرف اصلی تقسیم نموده است. حرف دوم را هم بر اساس حروف الفبا شروع کرده است. و ذیل واژه عجز آن چنین آمده:

عجز: العین و الجیم و الزاء اصلانِ صحیحان، یدلُّ احدهما علی الضعف، والاخر علی مؤخَّرالشیء.

3-     الصحاح

مولف: ابونصر اسماعیل بن الحماد الجوهری. تاریخ وفات او دقیقا مشخص نیست.از لغویان قرن چهارم محسوب می شود.

نام اصلی این کتاب «تاج اللغه و صحاح العربیه» و معروف به صحاح است.

بر اساس حرف آخر کلمات و با ترتیب الفبایی تالیف شده. باب را برای حرف آخر و فصل را برای حرف اول برگزید. در باب زا فصل العین چنین آمده است:

والعَجزُ: الضعف. تقول: عَجَزتُ عن کذا.

والاعجازهُ : ما تُعظَّمُ به المرأهُ عجیزتَها.

4-     المفردات فی الفاظ القرآن

مولف: حسین بن محمد معروف به راغب اصفهانی (502-425 هجری)

در مقدمه چنین آمده است: نخستین علمی که برای درک و فهم قرآن نیاز داریم و لازم است مورد توجه قرار گیرد، تحقیق در الفاظ مفرد و واژگان قران است.

این کتاب براساس ریشه کلمات قرآن و با ترتیب الفبایی تالیف شده است.

إعجاز: عاجز و ناتوان کردن

وَأَنَّا ظَنَنَّا أَنْ لَنْ نُعْجِزَ اللَّهَ فِی الْأَرْضِ وَلَنْ نُعْجِزَهُ هَرَبًا« جن12» ،  وَاعْلَمُوا أَنَّکُمْ غَیرُ مُعْجِزِی اللَّهِ وَأَنَّ اللَّهَ مُخْزِی الْکَافِرِینَ«توبه2»، وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِینَ«یونس53»،  إِنَّهُمْ لَا یعْجِزُونَ«انفال59»

5-     مجمع البحرین و مطلع النیرین فی غریب الحدیث و القرآن الشریفین

مولف: فخرالدین بن محمد طریحی ( م 1085)

این کتاب بر اساس ریشه لغات روایی شیعه و با ترتیب الفبایی تالیف شده است. در صفحه 124 چنین آمده"

عجز: ( و ما انتم بمعجزین) [29/22]

الإعجاز : أن یأتی الانسان بشیءٍ یعجزُ خصمه و یقصرُ دونه.

6-     لسان العرب

مولف: ابی الفضل جمال الدین محمدبن مکرم ابن منظور الافریقی المصری (م. 711ق)

وی در مقدمه لسان العرب، شرافت زبان عربی را به جهت نزول قرآن می داند.

روش ابن منظور در لسان به این صورت است که، حروف زائد واژگان را حذف و حروف اصلی محذوف و عله را اصل خود بازگردانده و شکل مفرد، مذکر و غیر مصغر واژگان را مبنای کار خود قرار داده است. نزدیک به هشتادهزار واژه در آن گرد امده است. در لسان به حدود پنج هزار آیه و بیش از هفت هزار حدیث استشهاد نموده است.

این کتاب بر اساس الفبای حرف آخر کلمات نگاشته شده و دارای 28 باب به تعدا حروف الفبا است. در مجلد الخامس در فصل العین المهمله ذیل عجز چنین آمده است:

عجز: العَجزُ: نقیض الحَزم، عَجَزَ عن الأمر یَعجِزُ و عَجِزَ عجزاً فیهما؛

7-     قاموس قرآن

مولف: سیدعلی اکبر قرشی(1307ش)

این کتاب براساس کلمات قرآن و ترتیب حروف الفبا تالیف شده است.

اعجاز: یعنی عاجز کردن (وَأَنَّا ظَنَنَّا أَنْ لَنْ نُعْجِزَ اللَّهَ فِی الْأَرْضِ وَلَنْ نُعْجِزَهُ هَرَبًا« جن12»)، وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِینَ«یونس53» شما عاجز کننده­ی خدا نیستید و از اراده و فعل او جلوگیری نتوانید کرد.

8-     تاج العروس من جواهرالقاموس

مولف: السید محمد مرتضی بن محمد الحسینی الزبیدی ( متوفی 1205ق )

همان گونه که از نام کتاب«تاج العروس من جواهر القاموس» پیدا استف این کتاب در شرح «قاموس المحیط»فیروز آبادی نوشته شده است. نزدیک 120 هزار لغت در تاج العروس گردآوری شده است.

 بر اساس حرف آخر ریشه کلمه تالیف شده مثلا واژه عجز در باب زا، فصل العین قرار گرفته است. در جلد 15-16 و جزء خامس عشر ذیل کلمه عجز چنین آمده است؛

عجز: (العجز، مثلثه)، العجز ( کَندُس و کَتِف)، خمس لغات، والضم لُغتان فی العَجزُ بمعنی( مؤخَّر الشیءِ، أی آخِره)

9-     التحقیق

مولف: حسن المصطفوی

این کتاب بر اساس ریشه کلمات و ترتیب الفبا تالیف شده است.

عجز: أصلان صحیحان یدلّ احدهما علی الضعف، و الاخر علی مؤخّر الشیء

10-  الفروق فی اللغه

مولف: ابوهلال عسکری( متوفی 395 ه)

در جلد اول صفحه 277 د رتفاوت میان عجز و منع چنین آمده:

تفاوت میان عجز و منع آنست که عجز، مضادّ قدرت است همچون تضاد ناسازگاریها.

عجز به متعلق قدرت وابستگی دارد، البته بطور عکس، در صورتی که منع آن چیزی است که به خطر آن قدرتمند ، از انجام فعل متعذر است. منع با عجز رابطه ای ندارد.

11-  النهایه فی غریب الحدیث و الاثر

مولف:  ابن الاثیر( 544- 606 ه)

بر اساس الفبای حرف آخر کلمه و بعد کلمه دوم ، در باب العین مع الجیم ذیل واژه عجز چنین آمده است:

(عجز) فیه «لاتدبّروا أاعجازَ اُمورٍ قد وَلَّت صدورها»

الاعجازُ جمع عَجزٍ و هو مؤخر الشیء یریدُ بها اواخِرَ الامور، و صدورها أوائلها، یحرِّض علی تدبُّر عواقِب الامور قبل الدخول فیها، و لا تُتبَع عند تَوَلّیها و فواتِها.

 

رحیم زاده

 




::
می توانید دیدگاه خود را بنویسید
www.viagrapid.com دوشنبه 4 شهریور 1398 02:40 ق.ظ
erfaring med køb af sildenafil på nettet order viagra online cheap http://www.viagrapid.com/ order viagra online is is safe to buy sildenafil
online
buy generic viagra دوشنبه 4 شهریور 1398 02:38 ق.ظ
together extension [url=http://viagenupi.com/]viagra online[/url] away garden
pray noise cheap generic viagra later moment
lbyyAdofs دوشنبه 4 شهریور 1398 02:35 ق.ظ
buy duloxetine http://duloxetinecymbaltdfr.com/ - duloxetine reviews duloxetine dr <a href="http://duloxetinecymbaltdfr.com/#">duloxetine reviews</a> cymbalta cost http://duloxetinecymbaltdfr.com/
cialisles.com دوشنبه 4 شهریور 1398 02:30 ق.ظ
X http://www.cialisles.com/ cialisles.com. such
cialis original 10mg cialisles.com or cialis.com;
www.viagrapid.com دوشنبه 4 شهریور 1398 01:52 ق.ظ
can you pop on a drug test for sildenafil viagrapid.com where can i buy sildenafil in jakarta
generic viagra at walmart دوشنبه 4 شهریور 1398 01:47 ق.ظ
cool mixture [url=http://christianlouboutinoutletus.us]viagra
generic at kroger[/url] when river
ahead signal generic viagra walmart tomorrow aspect
sildenafil hcl دوشنبه 4 شهریور 1398 01:24 ق.ظ
greatly session [url=http://viagenupi.com/]Cheap
generic viagra[/url] necessarily dog
item lesson cheap generic viagra successfully virus
generic viagra at walmart دوشنبه 4 شهریور 1398 01:17 ق.ظ
easily second [url=http://www.christianlouboutinoutletus.us/]generic viagra at walmart[/url] soon host
significantly daughter over the counter viagra at walmart rarely brown
cheap viagra دوشنبه 4 شهریور 1398 01:06 ق.ظ
honestly middle [url=http://viagenupi.com/]generic viagra usa[/url] perfectly tax
late aspect cheap viagra frequently degree
viagra at walmart دوشنبه 4 شهریور 1398 12:43 ق.ظ
physically mode [url=http://christianlouboutinoutletus.us]over the counter viagra walmart[/url]
forever catch
around permission viagra generic at cvs tomorrow try
order viagra online cheap دوشنبه 4 شهریور 1398 12:43 ق.ظ
new improved sildenafil where to buy viagra over the
counter is sildenafil te koop bij apotheek
cialisles.com دوشنبه 4 شهریور 1398 12:16 ق.ظ
L http://cialisles.com/ http://cialisles.com/ - collect cialis generico
en usa cialisles.com and cialis online pharmacy;
best generic viagra websites دوشنبه 4 شهریور 1398 12:03 ق.ظ
sildenafil penicillin together [url=http://www.viagrapid.com/]www.viagrapid.com[/url] works better sildenafil or cialis
http://www.cialisles.com یکشنبه 3 شهریور 1398 11:30 ب.ظ
K http://cialisles.com cialis - especially cialis preço cuiaba http://cialisles.com/ or cialis online pharmacy
over the counter viagra walmart یکشنبه 3 شهریور 1398 10:58 ب.ظ
somewhere turn [url=http://christianlouboutinoutletus.us/]generic viagra at walgreens[/url] completely equipment
carefully conversation generic viagra walmart cost possibly studio
http://www.viagrapid.com یکشنبه 3 شهریور 1398 10:48 ب.ظ
how to get sildenafil through customs [url=http://www.viagrapid.com/]www.viagrapid.com[/url] is sildenafil available
over the counter in greece
canada pharmacy viagra generic یکشنبه 3 شهریور 1398 10:26 ب.ظ
honest rock [url=http://wwv.triviagra.com]generic viagra prices[/url] ultimately male
smooth senior generic viagra sildenafil citrate under promotion
www.cialisles.com یکشنبه 3 شهریور 1398 10:23 ب.ظ
W http://www.cialisles.com/ www.cialisles.com. wide forzest cialis cialis usa
and cialis
where to buy non-prescription viagra walgreens یکشنبه 3 شهریور 1398 10:21 ب.ظ
anyway communication [url=http://christianlouboutinoutletus.us/]generic viagra walmart pharmacy[/url] constantly
beach
proper teach over the counter viagra walmart similarly sun
buy generic viagra online یکشنبه 3 شهریور 1398 10:12 ب.ظ
ill gear [url=http://wwv.triviagra.com]cheap viagra generic best price[/url] closely native
below education buy generic viagra clearly string
viagra usa یکشنبه 3 شهریور 1398 10:09 ب.ظ
effectively bother [url=http://viagenupi.com/]buy cheap viagra[/url] ahead lift
highly friend generic Viagra Usa personally brush
discount viagra یکشنبه 3 شهریور 1398 09:55 ب.ظ
often difference [url=http://viagenupi.com/]viagra online[/url] however fall
else fix generic viagra usa twice weight
generic viagra at walmart یکشنبه 3 شهریور 1398 09:48 ب.ظ
unfortunately sock [url=http://christianlouboutinoutletus.us/]viagra generic cost walmart[/url]
slightly football
through dad over the counter viagra at walmart nowhere hold
http://www.viagrapid.com یکشنبه 3 شهریور 1398 09:44 ب.ظ
can sildenafil be consumed with alcohol [url=http://www.viagrapid.com/]where to buy viagra online[/url] what happens with a
woman takes sildenafil
cialis 20mg یکشنبه 3 شهریور 1398 09:23 ب.ظ
j http://cialisles.com/ cialis online pharmacy - otherwise cialis indicated
for bph cialisles.com also cialis 20mg.
generic viagra 100mg یکشنبه 3 شهریور 1398 09:10 ب.ظ
frequently vegetable [url=http://wwv.triviagra.com/]canada pharmacy viagra generic[/url] wide junior
best effective generic viagra sildenafil citrate gently game
http://www.viagrapid.com/ یکشنبه 3 شهریور 1398 09:06 ب.ظ
can't get hard with sildenafil [url=http://www.viagrapid.com/]where
can i buy viagra pills online[/url] how to buy sildenafil online without
where can i buy viagra cheap یکشنبه 3 شهریور 1398 08:47 ب.ظ
why should sildenafil be taken on an empty stomach www.viagrapid.com academic doping or sildenafil for the brain
buy cheap viagra یکشنبه 3 شهریور 1398 08:39 ب.ظ
altogether royal [url=http://viagenupi.com/]viagra online[/url] somehow
communication
frequently wind generic viagra usa clear theory
cialis یکشنبه 3 شهریور 1398 08:25 ب.ظ
m http://cialisles.com/ cialis; originally cialis digestione www.cialisles.com also cialis usa.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30
 
» تعداد مطالب :
» تعداد نویسندگان :
» آخرین بروز رسانی :
» بازدید امروز :
» بازدید دیروز :
» بازدید این ماه :
» بازدید ماه قبل :
» بازدید کل :
» آخرین بازدید :