دانشجوی علوم قرآنی هستم. تصمیم دارم با درج نگاشته هایم، فرصتی برای نقد و بررسی و اصلاح اندیشه هافراهم آید. باسپاس .

 
گزارشی از چند کتاب فرهنگ لغت عربی
نویسنده : هادی رحیم زاده
تاریخ : شنبه 19 اردیبهشت 1394

بسمه تعالی

امام علی(علیه السلام): بر شما باد بگفتارهاى سنجیده با خرد نه بهر چه روایت شود، همت کم‏خردان جمع روایات است و همت دانشمندان درایت‏ و فهم، هم را دیدار کنید و حدیث را یادآور شوید و اگر نکنید کهنه شود و از دست برود. (گنجینه معارف شیعه إمامیه ، ج2، ص29)

 

گزارشی از چند کتاب لغت

اخیرا در یکی از مراجعات به کتابخانه دانشکده علوم قرائت تهران از 11 کتاب فرهنگ لغت، واژه عجز مورد بازدید واقع شد که ماحصل هریک به همراه شرح مختصری از شیوه نگارش آنها در ادامه می آید:

1-    العین

مولف: ابوعبدالرحمن خلیل بن احمد فراهیدی(100- 175 هن)

خلیل در العین روش جدیدی را که تا آن زمان در میان عرب متداول نبود ابداع و لغات را براساس آن دسته بندی نمود. خلیل در جمع واژگان بر دو اصل تکیه داشت؛ یکی مخارج حروف و دیگری طبقه بندی واژگان بر پایه محاسبات ریاضی است.

ابن کیسان از مردی از خلیل نقل می کند : به همزه از این جهت آغاز نکردم که در آن نقص و تغییر و حذف رخ می­دهد و با الف شروع نکردم چون در آغاز کلمه نیاید و در اسم و فعل و حرف جز زاید و یا مبدل نیست، و با هاء نیز شروع نکردم چون مهموسه­ی خفیه است و برایش صدایی نیست. پس به جایگاه دوم آمدم که در ان عین و حاء بود و عین را از حاء آشکارتر دیدم و به آن شروع کردم تا در تالیف نیکوتر باشد.

خلیل حروف الفبا را بر اساس ترتیب تصاعدی مخرج آن­ها دسته بندی نموده است، به این صورت که از پایین ترین مخرج که حلق است شروع و به نزدیک ترین ان به لب پایان می دهد. زبان شناسان این دسته بندی را روش الفبایی-آوایی نامیده اند که بصورت زیر است:

ا) ع،ح،ه،خ،غ «حروف حلقی»

2) ق،ک «حروف لهَوی»

3) ج، ش،ض «حروف شجری»

4)ص،س،ز «حروف اَسَلی»

5)ط،د،ت «حروف نطعی»

6)ظ،ذ،ث «حروف لثوی»

7)ر،ل،ن «حروف ذولقی»

8)ف،ب،م «حروف شفوی»

9)و،ا،ی،همزه «حروف جوفی»

خلیل مخارج را بر اساس مخرج در چهار گروه دسته بندی کرد: حلقی(1)، زبانی(2-7)، لبی(8)، هوایی(9)

در کتاب العین به 653 آیه قرآن و 428 مرود از احادیث در توضیح معنای واژه ها استشهاد کرده است.

عجز: أعجزنی فلان اذا عجزت عن طلبه و إدراکه. والعجزُ نقیض الحزم. و عَجَزَ یَعجِزُ عجزا فهو عاجزً ضعیف. قال الأعشی: فذاک و لم یُعجِز من الموت ربَّه.

2-     مقاییس اللغه

مولف: ابی الحسین احمد بن فارس زکریا متوفی 395 ه)

او واژگان را از کتاب همزه آغاز و به کتاب یاء پایان می دهد. آن گاه هرکتاب را به سه باب  ثنائی و رباعی مضاعف، باب ثلاثی اصلی و باب کلمات بیشتر از سه حرف اصلی تقسیم نموده است. حرف دوم را هم بر اساس حروف الفبا شروع کرده است. و ذیل واژه عجز آن چنین آمده:

عجز: العین و الجیم و الزاء اصلانِ صحیحان، یدلُّ احدهما علی الضعف، والاخر علی مؤخَّرالشیء.

3-     الصحاح

مولف: ابونصر اسماعیل بن الحماد الجوهری. تاریخ وفات او دقیقا مشخص نیست.از لغویان قرن چهارم محسوب می شود.

نام اصلی این کتاب «تاج اللغه و صحاح العربیه» و معروف به صحاح است.

بر اساس حرف آخر کلمات و با ترتیب الفبایی تالیف شده. باب را برای حرف آخر و فصل را برای حرف اول برگزید. در باب زا فصل العین چنین آمده است:

والعَجزُ: الضعف. تقول: عَجَزتُ عن کذا.

والاعجازهُ : ما تُعظَّمُ به المرأهُ عجیزتَها.

4-     المفردات فی الفاظ القرآن

مولف: حسین بن محمد معروف به راغب اصفهانی (502-425 هجری)

در مقدمه چنین آمده است: نخستین علمی که برای درک و فهم قرآن نیاز داریم و لازم است مورد توجه قرار گیرد، تحقیق در الفاظ مفرد و واژگان قران است.

این کتاب براساس ریشه کلمات قرآن و با ترتیب الفبایی تالیف شده است.

إعجاز: عاجز و ناتوان کردن

وَأَنَّا ظَنَنَّا أَنْ لَنْ نُعْجِزَ اللَّهَ فِی الْأَرْضِ وَلَنْ نُعْجِزَهُ هَرَبًا« جن12» ،  وَاعْلَمُوا أَنَّکُمْ غَیرُ مُعْجِزِی اللَّهِ وَأَنَّ اللَّهَ مُخْزِی الْکَافِرِینَ«توبه2»، وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِینَ«یونس53»،  إِنَّهُمْ لَا یعْجِزُونَ«انفال59»

5-     مجمع البحرین و مطلع النیرین فی غریب الحدیث و القرآن الشریفین

مولف: فخرالدین بن محمد طریحی ( م 1085)

این کتاب بر اساس ریشه لغات روایی شیعه و با ترتیب الفبایی تالیف شده است. در صفحه 124 چنین آمده"

عجز: ( و ما انتم بمعجزین) [29/22]

الإعجاز : أن یأتی الانسان بشیءٍ یعجزُ خصمه و یقصرُ دونه.

6-     لسان العرب

مولف: ابی الفضل جمال الدین محمدبن مکرم ابن منظور الافریقی المصری (م. 711ق)

وی در مقدمه لسان العرب، شرافت زبان عربی را به جهت نزول قرآن می داند.

روش ابن منظور در لسان به این صورت است که، حروف زائد واژگان را حذف و حروف اصلی محذوف و عله را اصل خود بازگردانده و شکل مفرد، مذکر و غیر مصغر واژگان را مبنای کار خود قرار داده است. نزدیک به هشتادهزار واژه در آن گرد امده است. در لسان به حدود پنج هزار آیه و بیش از هفت هزار حدیث استشهاد نموده است.

این کتاب بر اساس الفبای حرف آخر کلمات نگاشته شده و دارای 28 باب به تعدا حروف الفبا است. در مجلد الخامس در فصل العین المهمله ذیل عجز چنین آمده است:

عجز: العَجزُ: نقیض الحَزم، عَجَزَ عن الأمر یَعجِزُ و عَجِزَ عجزاً فیهما؛

7-     قاموس قرآن

مولف: سیدعلی اکبر قرشی(1307ش)

این کتاب براساس کلمات قرآن و ترتیب حروف الفبا تالیف شده است.

اعجاز: یعنی عاجز کردن (وَأَنَّا ظَنَنَّا أَنْ لَنْ نُعْجِزَ اللَّهَ فِی الْأَرْضِ وَلَنْ نُعْجِزَهُ هَرَبًا« جن12»)، وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِینَ«یونس53» شما عاجز کننده­ی خدا نیستید و از اراده و فعل او جلوگیری نتوانید کرد.

8-     تاج العروس من جواهرالقاموس

مولف: السید محمد مرتضی بن محمد الحسینی الزبیدی ( متوفی 1205ق )

همان گونه که از نام کتاب«تاج العروس من جواهر القاموس» پیدا استف این کتاب در شرح «قاموس المحیط»فیروز آبادی نوشته شده است. نزدیک 120 هزار لغت در تاج العروس گردآوری شده است.

 بر اساس حرف آخر ریشه کلمه تالیف شده مثلا واژه عجز در باب زا، فصل العین قرار گرفته است. در جلد 15-16 و جزء خامس عشر ذیل کلمه عجز چنین آمده است؛

عجز: (العجز، مثلثه)، العجز ( کَندُس و کَتِف)، خمس لغات، والضم لُغتان فی العَجزُ بمعنی( مؤخَّر الشیءِ، أی آخِره)

9-     التحقیق

مولف: حسن المصطفوی

این کتاب بر اساس ریشه کلمات و ترتیب الفبا تالیف شده است.

عجز: أصلان صحیحان یدلّ احدهما علی الضعف، و الاخر علی مؤخّر الشیء

10-  الفروق فی اللغه

مولف: ابوهلال عسکری( متوفی 395 ه)

در جلد اول صفحه 277 د رتفاوت میان عجز و منع چنین آمده:

تفاوت میان عجز و منع آنست که عجز، مضادّ قدرت است همچون تضاد ناسازگاریها.

عجز به متعلق قدرت وابستگی دارد، البته بطور عکس، در صورتی که منع آن چیزی است که به خطر آن قدرتمند ، از انجام فعل متعذر است. منع با عجز رابطه ای ندارد.

11-  النهایه فی غریب الحدیث و الاثر

مولف:  ابن الاثیر( 544- 606 ه)

بر اساس الفبای حرف آخر کلمه و بعد کلمه دوم ، در باب العین مع الجیم ذیل واژه عجز چنین آمده است:

(عجز) فیه «لاتدبّروا أاعجازَ اُمورٍ قد وَلَّت صدورها»

الاعجازُ جمع عَجزٍ و هو مؤخر الشیء یریدُ بها اواخِرَ الامور، و صدورها أوائلها، یحرِّض علی تدبُّر عواقِب الامور قبل الدخول فیها، و لا تُتبَع عند تَوَلّیها و فواتِها.

 

رحیم زاده

 




::
می توانید دیدگاه خود را بنویسید
rblabb دوشنبه 7 بهمن 1398 08:49 ق.ظ
iktabs <a href="http://sildena2020usa.com/">viagra canadian pharmacy</a> generic cialis online
<a href="UR"L>canadian cheap viagra</a> tadalafil 20 mg
tlrsshBX دوشنبه 7 بهمن 1398 08:42 ق.ظ
tmobile phone number lookup <a href=http://publicrecordscheckusa.com/>what is true people search</a> mobile reverse lookup cdxjis <a href="http://publicrecordscheckusa.com/">usps background check</a>
lqybcl دوشنبه 7 بهمن 1398 08:34 ق.ظ
online drug <a href=https://femaletip26.doodlekit.com/blog/entry/6695941/items-to-make-sure-you-have-a-healthy-body>cialis information</a> generic drug cialis canada pharmacy
<a href="https://www.mcdaniel.edu/index?URL=canadianpharmacyonlinestore.com/">cialis purchase online canada</a> northwest pharmacy canada
http://milimaker.com/members/watchdanger99/activity/3142/
cialis without a doctor's prescription
jzrbax دوشنبه 7 بهمن 1398 08:26 ق.ظ
drbdpr <a href="http://sildena2020usa.com/">canadian online pharmacy viagra</a> generic drugs
[url=http://sildena2020usa.com/]canadian pharmacies sildenafil[/url] www.canadian pharmacy.com
almloq دوشنبه 7 بهمن 1398 08:05 ق.ظ
btnoka <a href="http://sildena2020usa.com/">buy viagra online without a prescription</a> online cialis
<a href="UR"L>order viagra canada</a> canada online pharmacy
kczbcf دوشنبه 7 بهمن 1398 08:05 ق.ظ
eoizsy <a href="http://sildena2020usa.com/">viagra no prescription</a> cheap viagra online canada pharmacy
[url=http://sildena2020usa.com/]canadian pharmacies sildenafil[/url] viagra men
vkutgh دوشنبه 7 بهمن 1398 07:00 ق.ظ
viagra canada with prescription <a href=http://warriorsphere.com/members/bordercousin52/activity/3485/>tadalafil generic</a> canadian drugs cialis generic cialis canada pharmacy
<a href="http://odooexchanges.com/index.php?qa=user&qa_1=kittyhouse4">online drug</a> canada rx pharmacy
https://trailerswapper.com/archives/author/glassheart1
canadian pharmacy viagra and cialis
bswdcu دوشنبه 7 بهمن 1398 06:36 ق.ظ
lbzoqn <a href="http://sildena2020usa.com/">canadian viagra online pharmacy</a> buy cialis canadian pharmacy
<a href="UR"L>generic viagra online in canada</a> canadian pharmacy viagra online
dvgtorila دوشنبه 7 بهمن 1398 05:38 ق.ظ
Clomid [url=http://diclofenacvoltarenax.com/]Female Viagra[/url] Danazol <a href="http://diclofenacvoltarenax.com/#">Provera</a> Dostinex
bsloAlulp دوشنبه 7 بهمن 1398 05:18 ق.ظ
Betahistine http://meloxicammobicxn.com/ - Fincar Malegra FXT <a href="http://meloxicammobicxn.com/#">Noroxin</a> Trileptal
fvhsldiurf دوشنبه 7 بهمن 1398 04:34 ق.ظ
real payday loans http://paydayloansdwt.com/ - п»ї1 hour payday loans direct lenders of payday loans <a href="http://paydayloansdwt.com/#">payday loans dallas</a> online payday loans direct lenders
oqwbakBX دوشنبه 7 بهمن 1398 02:30 ق.ظ
caregiver background check <a href=http://publicrecordscheckusa.com/>search people free</a> at&t reverse lookup free ksqyvh <a href="http://publicrecordscheckusa.com/">gps phone tracker free</a>
dvgtorila دوشنبه 7 بهمن 1398 01:50 ق.ظ
Ginette-35 [url=http://diclofenacvoltarenax.com/]Careprost[/url] Fertomid <a href="http://diclofenacvoltarenax.com/#">Careprost</a> Pilex
egbireirl دوشنبه 7 بهمن 1398 01:08 ق.ظ
faxing payday loans [url=http://paydayloansuyi.com/]payday loans online no fax[/url] payday loans now <a href="http://paydayloansuyi.com/#">short payday loans</a> payday loans military
bsloAlulp دوشنبه 7 بهمن 1398 01:04 ق.ظ
Hytrin [url=http://meloxicammobicxn.com/]Trileptal[/url] Trileptal <a href="http://meloxicammobicxn.com/#">Zyprexa</a> Duphalac
vdbrdiurf دوشنبه 7 بهمن 1398 12:50 ق.ظ
california payday loan http://paydayloanjyd.com/ - payday loan store payday loan lenders no teletrack <a href="http://paydayloanjyd.com/#">payday loan services</a> loan shop payday loan
qabkyzBX دوشنبه 7 بهمن 1398 12:33 ق.ظ
how to check background records for free <a href=http://publicrecordscheckusa.com/>free background check services</a> google reverse phone lookup uxlyas <a href="http://publicrecordscheckusa.com/">what is a legitimate phone number lookup</a>
bsloAlulp دوشنبه 7 بهمن 1398 12:00 ق.ظ
Himplasia http://meloxicammobicxn.com/ - Betahistine Malegra FXT <a href="http://meloxicammobicxn.com/#">Noroxin</a> Xalatan
vdbrdiurf یکشنبه 6 بهمن 1398 10:03 ب.ظ
payday loan direct lenders http://paydayloanjyd.com/ - low cost payday loan payday loan no credit checks <a href="http://paydayloanjyd.com/#">payday loan rates</a> payday loan store
fvhsldiurf یکشنبه 6 بهمن 1398 07:19 ب.ظ
instant cash payday loans [url=http://paydayloansdwt.com/]low cost payday loans[/url] payday loans fast <a href="http://paydayloansdwt.com/#">payday loans online</a> easy online payday loans
bsloAlulp یکشنبه 6 بهمن 1398 07:18 ب.ظ
Avodart http://meloxicammobicxn.com/ - Duphalac Betahistine <a href="http://meloxicammobicxn.com/#">Finax</a> Avodart
vdbrdiurf یکشنبه 6 بهمن 1398 06:23 ب.ظ
savings account payday loan http://paydayloanjyd.com/ - payday loan 1 hour payday loan no teletrack <a href="http://paydayloanjyd.com/#">payday loan fraud</a> poor credit payday loan
srmewl یکشنبه 6 بهمن 1398 05:55 ب.ظ
costco drug prices [url=http://gerardwayfun.com/members/nutskin37/activity/36540/]cheap cialis canada[/url] discount cialis canada canada northwest pharmacy
<a href="http://trianglebirdclub.org/members/silkdegree27/activity/79215/">sildenafil</a> cheap drugs online
http://www.parkmykid.com/index.php?option=com_k2&view=itemlist&task=user&id=1340412
cialis online pharmacy
fvhsldiurf یکشنبه 6 بهمن 1398 05:35 ب.ظ
payday loans no credit checks http://paydayloansdwt.com/ - payday loans of america low fee payday loans <a href="http://paydayloansdwt.com/#">atlanta payday loans</a> bad credit payday loans lenders
wcvjaa یکشنبه 6 بهمن 1398 05:34 ب.ظ
cialis us pharmacy [url=http://www.torcino.it/index.php?option=com_k2&view=itemlist&task=user&id=686586]northwestern pharmacy canada[/url] internetdrugcoupons com buy meds in canada
<a href="http://www.carnevalecommunity.it/author/porterlyre26/">canada cialis online</a> purchase cialis online canada
https://manchesterclopedia.win/wiki/Things_To_Remember_To_Keep_A_Healthy_System
cheap medicine
swbwct یکشنبه 6 بهمن 1398 04:53 ب.ظ
frfhnm <a href="http://sildena2020usa.com/">viagra without a doctor prescription</a> order cialis canada
<a href="UR"L>sildenafil side effects</a> rite aid pharmacies
loikDoulk یکشنبه 6 بهمن 1398 04:41 ب.ظ
Elavil http://amitriptylineelavilgha.com/ - п»їArcoxia Baclofen <a href="http://amitriptylineelavilgha.com/#">Celebrex</a> Rumalaya
loikDoulk یکشنبه 6 بهمن 1398 04:17 ب.ظ
Urispas [url=http://amitriptylineelavilgha.com/]Rizact[/url] Aspirin <a href="http://amitriptylineelavilgha.com/#">Voltaren</a> Imuran
nmkbshBX یکشنبه 6 بهمن 1398 03:41 ب.ظ
how to do a criminal background check <a href=http://publicrecordscheckusa.com/>find anyone free people search</a> reverse phone lookup in canada mfuyms <a href="http://publicrecordscheckusa.com/">how to lookup a phone number for free</a>
bsloAlulp یکشنبه 6 بهمن 1398 03:36 ب.ظ
Uroxatral http://meloxicammobicxn.com/ - Fincar Super P-Force <a href="http://meloxicammobicxn.com/#">Xalatan</a> Noroxin
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30
 
» تعداد مطالب :
» تعداد نویسندگان :
» آخرین بروز رسانی :
» بازدید امروز :
» بازدید دیروز :
» بازدید این ماه :
» بازدید ماه قبل :
» بازدید کل :
» آخرین بازدید :

ساخت وبلاگ در میهن بلاگ

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | اخبار کامپیوتر، فناوری اطلاعات و سلامتی مجله علم و فن | ساخت وبلاگ صوتی صدالاگ | سوال و جواب و پاسخ | رسانه فروردین، تبلیغات اینترنتی، رپرتاژ، بنر، سئو