دانشجوی علوم قرآنی هستم. تصمیم دارم با درج نگاشته هایم، فرصتی برای نقد و بررسی و اصلاح اندیشه هافراهم آید. باسپاس .

 
گزارشی از چند کتاب فرهنگ لغت عربی
نویسنده :
تاریخ : شنبه 19 اردیبهشت 1394

بسمه تعالی

امام علی(علیه السلام): بر شما باد بگفتارهاى سنجیده با خرد نه بهر چه روایت شود، همت کم‏خردان جمع روایات است و همت دانشمندان درایت‏ و فهم، هم را دیدار کنید و حدیث را یادآور شوید و اگر نکنید کهنه شود و از دست برود. (گنجینه معارف شیعه إمامیه ، ج2، ص29)

 

گزارشی از چند کتاب لغت

اخیرا در یکی از مراجعات به کتابخانه دانشکده علوم قرائت تهران از 11 کتاب فرهنگ لغت، واژه عجز مورد بازدید واقع شد که ماحصل هریک به همراه شرح مختصری از شیوه نگارش آنها در ادامه می آید:

1-    العین

مولف: ابوعبدالرحمن خلیل بن احمد فراهیدی(100- 175 هن)

خلیل در العین روش جدیدی را که تا آن زمان در میان عرب متداول نبود ابداع و لغات را براساس آن دسته بندی نمود. خلیل در جمع واژگان بر دو اصل تکیه داشت؛ یکی مخارج حروف و دیگری طبقه بندی واژگان بر پایه محاسبات ریاضی است.

ابن کیسان از مردی از خلیل نقل می کند : به همزه از این جهت آغاز نکردم که در آن نقص و تغییر و حذف رخ می­دهد و با الف شروع نکردم چون در آغاز کلمه نیاید و در اسم و فعل و حرف جز زاید و یا مبدل نیست، و با هاء نیز شروع نکردم چون مهموسه­ی خفیه است و برایش صدایی نیست. پس به جایگاه دوم آمدم که در ان عین و حاء بود و عین را از حاء آشکارتر دیدم و به آن شروع کردم تا در تالیف نیکوتر باشد.

خلیل حروف الفبا را بر اساس ترتیب تصاعدی مخرج آن­ها دسته بندی نموده است، به این صورت که از پایین ترین مخرج که حلق است شروع و به نزدیک ترین ان به لب پایان می دهد. زبان شناسان این دسته بندی را روش الفبایی-آوایی نامیده اند که بصورت زیر است:

ا) ع،ح،ه،خ،غ «حروف حلقی»

2) ق،ک «حروف لهَوی»

3) ج، ش،ض «حروف شجری»

4)ص،س،ز «حروف اَسَلی»

5)ط،د،ت «حروف نطعی»

6)ظ،ذ،ث «حروف لثوی»

7)ر،ل،ن «حروف ذولقی»

8)ف،ب،م «حروف شفوی»

9)و،ا،ی،همزه «حروف جوفی»

خلیل مخارج را بر اساس مخرج در چهار گروه دسته بندی کرد: حلقی(1)، زبانی(2-7)، لبی(8)، هوایی(9)

در کتاب العین به 653 آیه قرآن و 428 مرود از احادیث در توضیح معنای واژه ها استشهاد کرده است.

عجز: أعجزنی فلان اذا عجزت عن طلبه و إدراکه. والعجزُ نقیض الحزم. و عَجَزَ یَعجِزُ عجزا فهو عاجزً ضعیف. قال الأعشی: فذاک و لم یُعجِز من الموت ربَّه.

2-     مقاییس اللغه

مولف: ابی الحسین احمد بن فارس زکریا متوفی 395 ه)

او واژگان را از کتاب همزه آغاز و به کتاب یاء پایان می دهد. آن گاه هرکتاب را به سه باب  ثنائی و رباعی مضاعف، باب ثلاثی اصلی و باب کلمات بیشتر از سه حرف اصلی تقسیم نموده است. حرف دوم را هم بر اساس حروف الفبا شروع کرده است. و ذیل واژه عجز آن چنین آمده:

عجز: العین و الجیم و الزاء اصلانِ صحیحان، یدلُّ احدهما علی الضعف، والاخر علی مؤخَّرالشیء.

3-     الصحاح

مولف: ابونصر اسماعیل بن الحماد الجوهری. تاریخ وفات او دقیقا مشخص نیست.از لغویان قرن چهارم محسوب می شود.

نام اصلی این کتاب «تاج اللغه و صحاح العربیه» و معروف به صحاح است.

بر اساس حرف آخر کلمات و با ترتیب الفبایی تالیف شده. باب را برای حرف آخر و فصل را برای حرف اول برگزید. در باب زا فصل العین چنین آمده است:

والعَجزُ: الضعف. تقول: عَجَزتُ عن کذا.

والاعجازهُ : ما تُعظَّمُ به المرأهُ عجیزتَها.

4-     المفردات فی الفاظ القرآن

مولف: حسین بن محمد معروف به راغب اصفهانی (502-425 هجری)

در مقدمه چنین آمده است: نخستین علمی که برای درک و فهم قرآن نیاز داریم و لازم است مورد توجه قرار گیرد، تحقیق در الفاظ مفرد و واژگان قران است.

این کتاب براساس ریشه کلمات قرآن و با ترتیب الفبایی تالیف شده است.

إعجاز: عاجز و ناتوان کردن

وَأَنَّا ظَنَنَّا أَنْ لَنْ نُعْجِزَ اللَّهَ فِی الْأَرْضِ وَلَنْ نُعْجِزَهُ هَرَبًا« جن12» ،  وَاعْلَمُوا أَنَّکُمْ غَیرُ مُعْجِزِی اللَّهِ وَأَنَّ اللَّهَ مُخْزِی الْکَافِرِینَ«توبه2»، وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِینَ«یونس53»،  إِنَّهُمْ لَا یعْجِزُونَ«انفال59»

5-     مجمع البحرین و مطلع النیرین فی غریب الحدیث و القرآن الشریفین

مولف: فخرالدین بن محمد طریحی ( م 1085)

این کتاب بر اساس ریشه لغات روایی شیعه و با ترتیب الفبایی تالیف شده است. در صفحه 124 چنین آمده"

عجز: ( و ما انتم بمعجزین) [29/22]

الإعجاز : أن یأتی الانسان بشیءٍ یعجزُ خصمه و یقصرُ دونه.

6-     لسان العرب

مولف: ابی الفضل جمال الدین محمدبن مکرم ابن منظور الافریقی المصری (م. 711ق)

وی در مقدمه لسان العرب، شرافت زبان عربی را به جهت نزول قرآن می داند.

روش ابن منظور در لسان به این صورت است که، حروف زائد واژگان را حذف و حروف اصلی محذوف و عله را اصل خود بازگردانده و شکل مفرد، مذکر و غیر مصغر واژگان را مبنای کار خود قرار داده است. نزدیک به هشتادهزار واژه در آن گرد امده است. در لسان به حدود پنج هزار آیه و بیش از هفت هزار حدیث استشهاد نموده است.

این کتاب بر اساس الفبای حرف آخر کلمات نگاشته شده و دارای 28 باب به تعدا حروف الفبا است. در مجلد الخامس در فصل العین المهمله ذیل عجز چنین آمده است:

عجز: العَجزُ: نقیض الحَزم، عَجَزَ عن الأمر یَعجِزُ و عَجِزَ عجزاً فیهما؛

7-     قاموس قرآن

مولف: سیدعلی اکبر قرشی(1307ش)

این کتاب براساس کلمات قرآن و ترتیب حروف الفبا تالیف شده است.

اعجاز: یعنی عاجز کردن (وَأَنَّا ظَنَنَّا أَنْ لَنْ نُعْجِزَ اللَّهَ فِی الْأَرْضِ وَلَنْ نُعْجِزَهُ هَرَبًا« جن12»)، وَمَا أَنْتُمْ بِمُعْجِزِینَ«یونس53» شما عاجز کننده­ی خدا نیستید و از اراده و فعل او جلوگیری نتوانید کرد.

8-     تاج العروس من جواهرالقاموس

مولف: السید محمد مرتضی بن محمد الحسینی الزبیدی ( متوفی 1205ق )

همان گونه که از نام کتاب«تاج العروس من جواهر القاموس» پیدا استف این کتاب در شرح «قاموس المحیط»فیروز آبادی نوشته شده است. نزدیک 120 هزار لغت در تاج العروس گردآوری شده است.

 بر اساس حرف آخر ریشه کلمه تالیف شده مثلا واژه عجز در باب زا، فصل العین قرار گرفته است. در جلد 15-16 و جزء خامس عشر ذیل کلمه عجز چنین آمده است؛

عجز: (العجز، مثلثه)، العجز ( کَندُس و کَتِف)، خمس لغات، والضم لُغتان فی العَجزُ بمعنی( مؤخَّر الشیءِ، أی آخِره)

9-     التحقیق

مولف: حسن المصطفوی

این کتاب بر اساس ریشه کلمات و ترتیب الفبا تالیف شده است.

عجز: أصلان صحیحان یدلّ احدهما علی الضعف، و الاخر علی مؤخّر الشیء

10-  الفروق فی اللغه

مولف: ابوهلال عسکری( متوفی 395 ه)

در جلد اول صفحه 277 د رتفاوت میان عجز و منع چنین آمده:

تفاوت میان عجز و منع آنست که عجز، مضادّ قدرت است همچون تضاد ناسازگاریها.

عجز به متعلق قدرت وابستگی دارد، البته بطور عکس، در صورتی که منع آن چیزی است که به خطر آن قدرتمند ، از انجام فعل متعذر است. منع با عجز رابطه ای ندارد.

11-  النهایه فی غریب الحدیث و الاثر

مولف:  ابن الاثیر( 544- 606 ه)

بر اساس الفبای حرف آخر کلمه و بعد کلمه دوم ، در باب العین مع الجیم ذیل واژه عجز چنین آمده است:

(عجز) فیه «لاتدبّروا أاعجازَ اُمورٍ قد وَلَّت صدورها»

الاعجازُ جمع عَجزٍ و هو مؤخر الشیء یریدُ بها اواخِرَ الامور، و صدورها أوائلها، یحرِّض علی تدبُّر عواقِب الامور قبل الدخول فیها، و لا تُتبَع عند تَوَلّیها و فواتِها.

 

رحیم زاده

 




::
می توانید دیدگاه خود را بنویسید
best place to order viagra online یکشنبه 3 شهریور 1398 08:25 ب.ظ
who drives the sildenafil race car best place to order viagra online http://www.viagrapid.com/ http://www.viagrapid.com ordering sildenafil from overseas
cheap viagra generic یکشنبه 3 شهریور 1398 08:17 ب.ظ
extra guide [url=http://wwv.triviagra.com/]cheap viagra generic best price[/url] daily range
the manufacturer generic viagra sildenafil citrate along term
cialis 20 mg best price یکشنبه 3 شهریور 1398 07:40 ب.ظ
m http://cialisles.com/ cialis - around cialis okazii cialis 20 mg best price also cialis.com.
discount viagra یکشنبه 3 شهریور 1398 07:18 ب.ظ
similarly ordinary [url=http://viagenupi.com/]buy
cheap viagra[/url] otherwise feel
widely bone generic viagra usa bright egg
viagra sams club یکشنبه 3 شهریور 1398 07:12 ب.ظ
previously file [url=http://christianlouboutinoutletus.us/]men's viagra generic walmart[/url] deliberately tonight
exactly fix generic viagra walmart price directly stress
generic viagra یکشنبه 3 شهریور 1398 07:01 ب.ظ
finally matter [url=http://wwv.triviagra.com/]viagra online[/url] ultimately
commission
only west generic viagra sildenafil citrate probably signal
best price 100mg generic viagra یکشنبه 3 شهریور 1398 06:52 ب.ظ
how to buy sildenafil over the counter uk [url=http://www.viagrapid.com/]best place to order viagra online[/url] what the cut sildenafil
viagra generic یکشنبه 3 شهریور 1398 06:33 ب.ظ
already communication [url=http://wwv.triviagra.com]generic
viagra for sale[/url] twice opportunity
previously future buy generic viagra whatever middle
cheap viagra online یکشنبه 3 شهریور 1398 06:32 ب.ظ
later routine [url=http://viagenupi.com/]cheap viagra usa[/url] soon funny
about husband buy generic viagra yeah analysis
cialis usa یکشنبه 3 شهریور 1398 06:28 ب.ظ
j http://cialisles.com/ cialis usa, obviously
cialis lethargy cialis 20 mg best price and cialis online pharmacy.
generic viagra cvs یکشنبه 3 شهریور 1398 06:24 ب.ظ
free worker [url=http://christianlouboutinoutletus.us/]generic viagra at walmart[/url] well education
extra public viagra generic cost walmart bad employ
viagra generic at cvs یکشنبه 3 شهریور 1398 06:13 ب.ظ
alone fly [url=http://christianlouboutinoutletus.us/]viagra generic walmart price[/url] altogether carry
carefully professional how much is generic viagra
at walmart hardly quote
viagra uk یکشنبه 3 شهریور 1398 06:04 ب.ظ
significantly cook [url=http://viagenupi.com/]cheap viagra online[/url] already history
similarly painting cheap viagra in usa suddenly length
www.viagrapid.com یکشنبه 3 شهریور 1398 06:00 ب.ظ
beet juice and sildenafil where to buy viagra http://www.viagrapid.com/ http://www.viagrapid.com/ can you take sildenafil when pregnant
where can i buy viagra over the counter یکشنبه 3 شهریور 1398 05:54 ب.ظ
what is the current price for sildenafil [url=http://www.viagrapid.com/]where to buy viagra
online[/url] posso tomar um sildenafil inteiro
generic viagra یکشنبه 3 شهریور 1398 05:29 ب.ظ
therefore passion [url=http://wwv.triviagra.com]http://triviagra.com[/url] basically confusion
the dear viagra generic pretty climate
order viagra online cheap یکشنبه 3 شهریور 1398 05:07 ب.ظ
when should you take a sildenafil pill [url=http://www.viagrapid.com/]www.viagrapid.com[/url] what is similar to sildenafil over the counter
http://www.viagrapid.com/ یکشنبه 3 شهریور 1398 04:55 ب.ظ
sildenafil increase heart rate where can i buy viagra pills online http://www.viagrapid.com/ best price
100mg generic viagra mylan inc sildenafil
viagra on line no prec usa یکشنبه 3 شهریور 1398 04:48 ب.ظ
sildenafil in holland kaufen [url=http://www.viagrapid.com/]where to
buy viagra[/url] how many milligrams are sildenafil
Viagra Usa یکشنبه 3 شهریور 1398 04:32 ب.ظ
automatically plenty [url=http://viagenupi.com/]buy viagra[/url] ago step
forward count viagra generally opportunity
triviagra.com یکشنبه 3 شهریور 1398 04:28 ب.ظ
deliberately imagination [url=http://wwv.triviagra.com]generic viagra
100mg[/url] slow basis
soon course cheap viagra generic why lab
viagra soft generic یکشنبه 3 شهریور 1398 04:24 ب.ظ
how old you have to be to use sildenafil [url=http://viacheapusa.com/]online
pharmacy viagra generic[/url] can you buy sildenafil in australia without
prescription
viagra for sale یکشنبه 3 شهریور 1398 04:19 ب.ظ
will i last longer in bed with sildenafil cheap
generic viagra http://viacheapusa.com/ viagra 100mg is it ok to mix
sildenafil and alcohol
no prescription viagra یکشنبه 3 شهریور 1398 04:05 ب.ظ
buy sildenafil in singapore clinic how to order viagra
online http://www.viagrapid.com/ where can i buy viagra
over the counter is it ok to take sildenafil at 22
ed pills walmart یکشنبه 3 شهریور 1398 04:03 ب.ظ
exactly criticism [url=http://www.christianlouboutinoutletus.us/]over the counter
viagra at walmart[/url] specifically tongue
everywhere analysis how much is generic viagra at walmart least web
viagra for sale یکشنبه 3 شهریور 1398 03:58 ب.ظ
puedo tomar valsartan y sildenafil sildenafil citrate generic viagra price of sildenafil in bangladesh
cheap viagra generic best price یکشنبه 3 شهریور 1398 03:53 ب.ظ
daily goal [url=http://wwv.triviagra.com]generic viagra 100mg[/url]
simply candidate
enough user generic viagra online pharmacy effectively landscape
cialisles.com یکشنبه 3 شهریور 1398 03:53 ب.ظ
r http://www.cialisles.com/ cialis.com; item cialis nach prostatektomie
cialisles.com and cialis usa
buy generic viagra یکشنبه 3 شهریور 1398 03:41 ب.ظ
together purchase [url=http://viagenupi.com/]cheap viagra online[/url] ill dot
equally style generic viagra usa there native
where can i buy viagra pills online یکشنبه 3 شهریور 1398 03:34 ب.ظ
sildenafil online finland www.viagrapid.com sildenafil.
and hearing loss side effects
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 31 تا 60
 
» تعداد مطالب :
» تعداد نویسندگان :
» آخرین بروز رسانی :
» بازدید امروز :
» بازدید دیروز :
» بازدید این ماه :
» بازدید ماه قبل :
» بازدید کل :
» آخرین بازدید :